50 jaar bouwhistorie: 's-Hertogenbosch als pionier in Nederland
Dit jaar vieren we een bijzondere mijlpaal: 50 jaar bouwhistorisch onderzoek in ‘s-Hertogenbosch! Op 1 april 1975 werd ir. Ad van Drunen aangesteld als de allereerste gemeentelijke bouwhistoricus van Nederland. Wat toen begon als een experiment, groeide uit tot een baanbrekende aanpak die van ‘s-Hertogenbosch de best gedocumenteerde middeleeuwse stad van Nederland maakte.
Bouwhistoricus Ad van Drunen in een pand aan de Torenstraat (1987).
Een stad op de rand van sloop
Wie in de jaren ’60 en ’70 door ‘s-Hertogenbosch liep, zag een stad die op een keerpunt stond. De historische binnenstad had jarenlang te lijden gehad onder sloopdrift en stadsvernieuwing. Grote historische gebouwen zoals de Sint-Jan werden gekoesterd, maar veel andere panden moesten wijken voor moderne bouw en bredere wegen. Zelfs de Binnendieze dreigde gedempt te worden.
Gelukkig groeide onder de Bosschenaren het besef dat de historische stad van onschatbare waarde was. De roep om behoud werd steeds luider. Rond 1975 kwam een kentering: erfgoed moest niet alleen behouden blijven, maar ook onderzocht en begrepen worden. Zo werd in ‘s-Hertogenbosch de allereerste gemeentelijke bouwhistoricus van Nederland aangesteld.
De ontdekking van een verborgen stad
Wat volgde, was een ware ontdekkingsreis. Achter veel negentiende-eeuwse gevels bleken nog middeleeuwse huizen verscholen te liggen. De historische binnenstad was grotendeels intact, maar niet zichtbaar. Er werd begonnen met systematisch onderzoek. Elk pand werd nauwkeurig onderzocht en gedocumenteerd. Om de groeiende hoeveelheid informatie overzichtelijk te bewaren, werd een nieuw registratiesysteem ontwikkeld: het bouwblokkensysteem. Hierin werd per blok en per pand vastgelegd welke bouwhistorische elementen aanwezig waren en hoe de gebouwen zich door de eeuwen heen hadden ontwikkeld. Dit systeem werd een onmisbare bron voor architecten, restaurateurs en onderzoekers, en wordt – inmiddels geprofessionaliseerd en gedigitaliseerd – nog steeds gebruikt. Er is nu een bouwblokkenkaart voor de binnenstad en het buitengebied.
Bouwblokkenkaart binnenstad
Bossche School
Dankzij al deze vernieuwingen groeide ‘s-Hertogenbosch uit tot een voorbeeldstad voor bouwhistorisch onderzoek. Veel bouwhistorici begonnen hun carrière in Den Bosch en verspreidden deze werkwijze door heel Nederland. In monumentenkringen werd zelfs met een knipoog gesproken over de "Bossche School".
Bouwhistoricus Wijnand Bloemink bezig met bouwhistorisch onderzoek in een middeleeuwse schouw (1987).
Bouwhistoricus Ad van Drunen (links) en J. van Heijningen (rechts) staan voor een expositie over de omgeving van de oude Sint Jacobskerk (1988).
Vier het met ons mee!
Dit jubileumjaar brengen we bijzondere verhalen over 50 jaar bouwhistorie. Verhalen over kamerwoningen, houten huizen, verborgen muurschilderingen en het herbestemmen van monumenten. En er is meer! Op 3 & 4 oktober organiseert Erfgoed 's-Hertogenbosch een bouwhistorisch congres. Op vrijdag 3 oktober is dit voor professionals uit het vakgebied en op zaterdag 4 oktober voor álle mensen die geïnteresseerd zijn in de bouwhistorie uit ’s-Hertogenbosch. Daarover volgt later meer informatie.